La Belle Dame Sans Merci (1819-1820)

Η εμβληματική αυτή μπαλάντα του μεγάλου Ρομαντικού ποιητή John Keats γράφτηκε μεταξύ 1819 και 1820 (σώζονται τόσο η "πρωτόλεια" όσο και η τελική της ξαναδουλεμένη εκδοχή) και είναι εμπνευσμένη από κέλτικους παραδοσιακούς μύθους και θρύλους. Ο γαλλικός τίτλος, La Belle Dame Sans Merci, μεταφράζεται κατά λέξη "Η Ωραία Κυρία Δίχως Έλεος", στην ουσία όμως σημαίνει το κακόβουλο αερικό, την άτεγκτη ξεμυαλίστρα "Καλοκυρά" (όπως ονομάζονται στη δική μας λαϊκή παράδοση οι νεράιδες) που με την ομορφιά και το τραγούδι της παγιδεύει όποιον ανυποψίαστο θνητό βρει να περιπλανιέται μόνος σε ερημικά μέρη, και τον κρατά ισόβια αιχμάλωτό της. Θέμα που ενέπνευσε επίσης ζωγράφους όπως (μεταξύ πολλών άλλων) ο Waterhouse, ο Cowper, ο Arthur Hughes, ο Walter Crane και ο Sir Frank Bernard Dicksee, του οποίου ο ομότιτλος πίνακας κοσμεί το άρθρο.

Παγκόσμια Ημέρα Χιονιού (18/1/26)

H Παγκόσμια Ημέρα Χιονιού θεσπίστηκε το 2012 από την FIS (Fédération Internationale de Ski - Διεθνή Ομοσπονδία Χιονοδρομίας) η οποία ιδρύθηκε στη Νορβηγία το 1910, με πρωτοβουλία της Γαλλίας και με σκοπό να ενθαρρύνει περισσότερα παιδιά και οικογένειες να ασχοληθούν με τα χειμερινά αθλήματα. Γιορτάζεται κάθε τρίτη Κυριακή του Ιανουαρίου, που φέτος πέφτει στις 18 του μήνα. Εδώ στην Αθήνα, βέβαια, δεν χιονίζει προς τιμήν της ημέρας - έχει όμως έναν διαβολεμένο αέρα.

Ευρωπαϊκή Ημέρα Public Domain - Κοινού Κτήματος (15/1)

Σήμερα γιορτάζεται πανευρωπαϊκά (για τον υπόλοιπο κόσμο, στις 1 Ιανουαρίου) η επισημοποίηση του Public Domain, δηλαδή η απελευθέρωση από δεσμεύσεις πνευματικών δικαιωμάτων για έργα των οποίων οι δημιουργοί έχουν αποβιώσει πάνω από 70 (κατά κανόνα - 100 σε ορισμένες χώρες, μόλις 50 σε άλλες) χρόνια πριν. Τα έργα αυτά γίνονται, δηλαδή, Κοινό Κτήμα της ανθρωπότητας και ο καθένας είναι ελεύθερος να τα χρησιμοποιήσει με οποιονδήποτε τρόπο (να τα επανεκδώσει, να τα μεταφράσει, να τα επεξεργαστεί, να τα εικονογραφήσει, να τα ερμηνεύσει μουσικά ή θεατρικά, να τα διασκευάσει σε άλλη μορφή τέχνης, να τα εντάξει - εξ ολοκλήρου ή τμήματά τους - σε κάποιο ευρύτερο project) χωρίς καμιά νομική ή οικονομική υποχρέωση απέναντι σε κατόχους Copyright. Ο εορτασμός ημέρας αφιερωμένης στο Κοινό Κτήμα θεσπίστηκε το 2004.

Winterreise (1827-1828)

Εις μνήμην του Ρομαντικού Αυστριακού μουσουργού Franz Schubert ο οποίος εγκατέλειψε τον μάταιο τούτο κόσμο σαν σήμερα 197 χρόνια πριν σε ηλικία μόλις 32 ετών, ας μνημονεύσουμε τον κύκλο τραγουδιών Winterreise (Χειμωνιάτικο Ταξίδι) - συγκλονιστική ποιητική και μουσική εξιστόρηση της πορείας ενός νέου ανθρώπου προς το θάνατο. Πρόκειται για το "κύκνειο άσμα" του Schubert - παραγνωρισμένου πρωτοπόρου στον καιρό του - ο οποίος το συνέθεσε ενώ αργοπέθαινε από σωρευτική δηλητηρίαση με υδράργυρο (θεραπεία της σύφιλης εκείνη την εποχή). Ο συμπατριώτης τού Schubert και φιλέλληνας Johann Ludwig Wilhelm Müller, στου οποίου την ποίηση βασίστηκε το έργο, είχε ήδη χαθεί, επίσης νεότατος, από καρδιακή ανακοπή ενώ ολοκληρωνόταν το Χειμωνιάτικο Ταξίδι, χωρίς ποτέ να μάθει για τη μελοποίηση των ποιημάτων του από τον Schubert ούτε να τον γνωρίσει προσωπικά. Το Winterreise ανοίγει... ευοίωνα με το Lied Gute Nacht (Καληνύχτα), όπου οι "εναρμόνιες μετατροπίες" (δηλαδή οι αλλαγές από ελάσσονα σε μείζονα κλίμακα και το αντίστροφο μέσα στο ίδιο κομμάτι) δίνουν - ιδίως στο συγκεκριμένο τραγούδι - τη γλυκόπικρη όσο και ανατριχιαστική μελωδική του υφή.

Ημέρα Κατασκευής Σκιάχτρου (6/7/25)

Μια από τις όχι και τόσο γνωστές Παγκόσμιες Ημέρες είναι η Ημέρα Κατασκευής Σκιάχτρου, η οποία γιορτάζεται την πρώτη Κυριακή του Ιουλίου (6 του μήνα φέτος) και τιμά το πανάρχαιο αυτό μέτρο προστασίας των αγροτικών καλλιεργειών. Η παλιότερη καταγεγραμμένη αναφορά σε οντότητα παρόμοια με τη σημερινή μας εικόνα για τα σκιάχτρα εντοπίζεται στο Kojiki, ένα ιαπωνικό είδος αλμανάκ του 8ου μ.Χ. αιώνα. Πρόκειται για μια θεότητα με το όνομα Kuebiko, η οποία παρατηρεί τα πάντα από ψηλά δίχως να μπορεί να μετακινηθεί απ' τη θέση της. Τα πρώτα "σκιάχτρα" που εμφανίστηκαν στην αρχαία Αίγυπτο, και αργότερα στην Ευρώπη μεταξύ 14ου και 16ου αιώνα, ήταν αρχικά σκλάβοι, παιδιά ή ενήλικες ντυμένοι με κουρέλια, οι οποίοι στέκονταν μέσα στα χωράφια για να φοβίζουν και να διώχνουν τα κοράκια και άλλα πουλιά που ρήμαζαν τις σοδειές. Η αγγλική ονομασία του σκιάχτρου - scarecrow, δηλαδή στην κυριολεξία "φόβητρο για κοράκια" - πρωτοχρησιμοποιήθηκε το 1560. Η ελληνική λέξη "σκιάχτρο" είναι νεολογική και προέρχεται από το αρχαίο ρήμα "σκιάζω" με την έννοια του "τρομάζω", το οποίο χρησιμοποιείται και σήμερα με την ίδια ακριβώς σημασία. Εξαιρετικές γλωσσολογικές πληροφορίες σχετικά με τη λέξη "σκιάχτρο" υπάρχουν ΕΔΩ. Η εικόνα δημιουργήθηκε με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης και την επεξεργάστηκα με τα προγράμματα Adobe Photoshop Elements & PhotoFiltre Studio.

Λούκιος ή Όνος (1ος-2ος αι. μ.Χ.)

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Γαϊδάρου, θυμήθηκα την ελληνιστική μυθιστορία Λούκιος ή Όνος (1ος-2ος αι. μ.Χ.), με ήρωα έναν νεαρό από την Πάτρα, τον Λούκιο, ο οποίος στη διάρκεια ενός ταξιδιού μεταμορφώνεται κατά λάθος σε γάιδαρο από μια Θεσσαλή μάγισσα, ενώ συνεχίζει να έχει ανθρώπινη αντίληψη και συναισθήματα. Ύστερα από πολλές κωμικές περιπέτειες, καταλήγει στη Θεσσαλονίκη όπου γίνεται το αγαπημένο κατοικίδιο μιας όμορφης αρχόντισσας. Όταν, και πάλι κατά λάθος, ξαναπαίρνει ανθρώπινη μορφή και ελπίζει να γοητεύσει ως άντρας την αρχόντισσα, εκείνη δεν τον θέλει πια παρά τα νιάτα και την ομορφιά του διότι τον προτιμούσε ως γάιδαρο, και τον διώχνει κακήν κακώς. Το έργο αποδίδεται με επιφυλάξεις στον Λουκιανό, ενώ η υπόθεσή του είναι παρόμοια με του λατινικού μυθιστορήματος Asinus Aureus (Ο Χρυσός Γάιδαρος) του Απουλήιου. Το είχα πρωτοδιαβάσει όταν πήγαινα ακόμα στο λύκειο, έχοντας παρακινηθεί από τους Νεκρικούς Διαλόγους και την Αληθινή Ιστορία του Λουκιανού που περιλαμβάνονταν στο πρόγραμμα της διδακτικής ύλης. Η εικόνα δημιουργήθηκε με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης και την επεξεργάστηκα με τα προγράμματα Adobe Photoshop Elements & PhotoFiltre Studio.

Το Ασπρόμαυρο Αραχνοΰφαντο Σύμπαν του Aubrey Vincent Beardsley (1872-1898)

Γιος χρυσοχόου που χάθηκε πρόωρα από φυματίωση, ο Άγγλος εικονογράφος, γελοιογράφος και συγγραφέας Aubrey Vincent Beardsley (1872-1898) πρόλαβε να ζήσει 26 μόλις χρόνια προτού υποκύψει στην ίδια ασθένεια, μάστιγα της εποχής εκείνης. Στο τόσο σύντομο πέρασμά του, ωστόσο, άφησε ένα εξαιρετικά πλούσιο καλλιτεχνικό έργο, απαράμιλλης ομορφιάς, τεχνικής αρτιότητας αλλά και τόλμης. Θεωρήθηκε ως ο κατεξοχήν πρόδρομος του Art Nouveau, αντλώντας έμπνευση κυρίως από τις αφίσες καμπαρέ και θεάτρου που είχε φιλοτεχνήσει ο Γάλλος ζωγράφος Toulouse-Lautrec και τα ιαπωνικά ερωτικά σχέδια "Shunga", και εικονογραφώντας βιβλία όσο και περιοδικά (The Studio, The Savoy) με το εμβληματικά ιδιαίτερο, περίτεχνο όσο και αφαιρετικό του στυλ. Τα ασπρόμαυρα σχέδιά του με σινική μελάνη κοσμούν, μεταξύ άλλων, την πεζογραφική μετάπλαση του Έπους του Αρθούρου από τον Sir Thomas Malory, μια ιδιωτική έκδοση της Λυσιστράτης του Αριστοφάνη, καθώς και το θεατρικό έργο Σαλώμη του Oscar Wilde, ο οποίος πέθανε σαν σήμερα πριν 124 χρόνια. Παρά την κατάφωρα εκκεντρική κοινωνική "περσόνα" του, η ιδιωτική ζωή του Beardsley παραμένει ένα μυστήριο (εικάζεται ότι είχε συνάψει αιμομικτική σχέση με τη μεγαλύτερη αδελφή του, Mabel). Η φυματίωση τον χτύπησε πολύ νωρίς και συνέχισε να τον βασανίζει με διαρκείς επιδεινώσεις, οι οποίες τελικά του προκάλεσαν τη μοιραία πνευμονική αιμορραγία. Λίγο πριν πεθάνει, ασπάστηκε τον Καθολικισμό και αποκήρυξε την εικονογράφηση της Λυσιστράτης μαζί με άλλα τολμηρά του έργα, δίνοντας την εντολή να καούν. Όμως η επιθυμία του δεν πραγματοποιήθηκε (τα "αποκηρυγμένα" του σχέδια, μάλιστα, αναπαράγονταν, πλαστογραφούνταν και πωλούνταν για χρόνια μετά την εκδημία του). Το απαράκαμπτα αναγνωρίσιμο ύφος και η τεχνική του άσκησαν τεράστια επιρροή στα μετέπειτα καλλιτεχνικά ρεύματα και κινήματα, καθιστώντας τον μια από τις σημαντικότερες μορφές των σύγχρονων εικαστικών τεχνών.

La Préciosité (17ος-18ος αι. μ.Χ.)

Η λεγόμενη Préciosité (précieux-euse στα Γαλλικά σημαίνει "πολύτιμος-η", έχει όμως και την ειρωνική σημασία του "υπερβολικά λεπτεπίλεπτου") ήταν μια βραχύβια τάση που εμφανίστηκε και καλλιεργήθηκε στα παριζιάνικα σαλόνια γύρω στα μέσα του 17ου αιώνα, ως "ασφαλές λιμάνι" και αντιστάθμισμα στις βίαιες πολιτικοκοινωνικές ζυμώσεις και αναταραχές - οι οποίες, αργά αλλά σταθερά, έμελλε να οδηγήσουν στο ξέσπασμα της επανάστασης του 1789.

Οι Ποιητικές Υδατογραφίες της Rebecca Roberts (Mrs. Hey, 1797–1859)

Η Αγγλίδα ποιήτρια και ζωγράφος Rebecca Roberts γεννήθηκε στα τέλη του 18ου αιώνα και έζησε περίπου ως τα μισά του 19ου (1797–1859). Συνέγραψε και εικονογράφησε, μεταξύ άλλων, τις ιδιότυπες "ποιητικές εγκυκλοπαίδειες" φυσικής ιστορίας The Moral of Flowers και Sylvan Musings or The Spirit of the Woods (στην οποία μάλιστα συμμετείχε η Mary Wollstonecraft Shelley, που συγκέντρωσε τα βιογραφικά στοιχεία διακεκριμένων βοτανολόγων). Συνήθως υπέγραφε ως Mrs. Hey ή Mrs. William Hey (ο William Hey ήταν ο σύζυγός της, πρωτοπόρος χειρουργός και και ένας από τους 300 ιδρυτές του Royal College of Surgeons of England). Αν και σήμερα, δυστυχώς, το όνομά της σπάνια πια μνημονεύεται, τόσο η έρευνα όσο και το καλλιτεχνικό της έργο με την ποιητική διάθεση και την ντελικάτη ομορφιά του παραμένουν εντυπωσιακά για την εποχή τους, τεκμήρια απέραντης αγάπης και τρυφερότητας απέναντι στη φύση, που σιωπηλά μας συντροφεύει και μας συντηρεί.

Η Ομορφότερη & πιο Παράδοξη Εγκυκλοπαίδεια του Κόσμου (1976)

Το 1976, ένας νεαρός Ιταλός καλλιτέχνης, ο μόλις 27χρονος τότε Luigi Serafini, δημιούργησε μια ολόκληρη εγκυκλοπαίδεια φανταστικών όντων, αντικειμένων και κατασκευών, εξ ολοκλήρου ζωγραφισμένη με αστείρευτη φαντασία και ευρηματικότητα από τον ίδιο, και με χειρόγραφο κείμενο σε επίσης επινοημένη γλώσσα. Σκοπός του ήταν να δώσει στους αναγνώστες την αίσθηση του δέους και του ενθουσιασμού που βιώνει ένα μικρό παιδί ανοίγοντας το πρώτο του εικονογραφημένο βιβλίο, χωρίς να ξέρει ακόμα να διαβάζει. Θεωρείται κορυφαίο επίτευγμα κρυπτογραφικής τεχνικής και χρειάστηκε τρία χρόνια για να ολοκληρωθεί. Το έργο φέρει τον τίτλο Codex Serafinianus (Κώδικας του Serafini) και ενώ στην εποχή του κυκλοφόρησε σε περιορισμένα αντίτυπα και πέρασε σχεδόν απαρατήρητο, μια πρόσφατη πολυτελέστατη έκδοσή του (με την προσθήκη ενός επιπλέον κεφαλαίου) από τον οίκο Rizzoli, το ξαναφέρνει στην επικαιρότητα πάνω από 40 χρόνια μετά την πρώτη του εμφάνιση.

Ο Μαγικός Φτερωτός Μικρόκοσμος της Maria Sibylla Merian (1647-1717)

Η Maria Sibylla Merian (1647-1717) υπήρξε πρωτοπόρος μορφή της εντομολογίας, με τις έρευνές της ειδικά για τη μεταμόρφωση των πεταλούδων. Το 1699 ταξίδεψε μαζί με την κόρη της στη Νότιο Αμερική, προκειμένου να καταγράψει και να μελετήσει τα ενδημικά έντομα. Καρπός της επιστημονικής αυτής αποστολής ήταν το μνημειώδες έργο της, Metamorphosis Insectorum Surinamensium (Μεταμορφώσεις των Εντόμων του Σουρινάμ) το οποίο κυκλοφόρησε στα Αγγλικά και τα Ολλανδικά, ανοίγοντας πρωτόγνωρους δρόμους στο πεδίο της εντομολογίας και της επιστήμης γενικότερα. Απαράμιλλα είναι επίσης τα λεπτομερέστατα έγχρωμα σχέδιά της για τα στάδια της εξέλιξης των εντόμων που συνοδεύουν την καταγραφή, εικονογραφώντας με μαεστρία έναν ολοζώντανο μικρόκοσμο εξαίσιας ομορφιάς και ποικιλότητας.

Οι Αστρονομικοί Πίνακες της Maria Clara Eimmart (1676-1707)

Κόρη ζωγράφου, γεννημένη στη Γερμανία τον 17ο αιώνα, η πολυμαθής και πολυπράγμων Maria Clara Eimmart (1676-1707) ήταν η πρώτη γυναίκα που ασχολήθηκε συστηματικά και επαγγελματικά με την επιστήμη της αστρονομίας. Φιλοτέχνησε επίσης εκπληκτικούς αστρονομικούς χάρτες και πίνακες, με πολύ χαρακτηριστικό καλλιτεχνικό ύφος. Πέθανε νεότατη στη γέννα, ένα χρόνο μετά το γάμο της, αφήνοντας πίσω της τεράστιο έργο ανεκτίμητης αξίας και ομορφιάς.